Wniosek o wpis części terenu dawnej Stoczni Gdańskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, złożony w styczniu 2020 roku, otrzymał pozytywną ocenę formalną. Kolejnym etapem tego procesu będzie ocena merytoryczna Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Zabytkowych (ICOMOS), dotycząca przede wszystkim tzw. Planu Zarządzania. Ten merytoryczny dokument powinien zawierać, m.in. nową strategię rozwoju dawnego obszaru Stoczni Gdańskiej (w granicach wpisu) wraz z ogólną koncepcją zagospodarowania (w zakresie istniejących, preferowanych i dopuszczalnych funkcji). Powinny one uwzględniać nowe uwarunkowania, takie jak; objęcie tych terenów prawną ochroną konserwatorską, zmiany klimatyczne i związane z tym nowe standardy oraz regulacje prawne, jak również potencjalny wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO). W celu uwiarygodnienia oraz potwierdzenia słuszności i możliwości realizacji wspólnie wypracowanej strategii, wraz z koncepcją zagospodarowania terenów, zaplanowano poddać je ocenie oddziaływania na środowisko (w aspekcie przyrodniczym, kulturowym, społecznym itp.).
Przedstawioną powyżej sytuację dotyczącą wpisu fragmentu dawnej Stoczni Gdańskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, zaprezentowała dr Katarzyna Piotrowska z Narodowego Instytutu Dziedzictwa (NID) – koordynatora procesu opracowania Planu Zarządzania – na wstępie dwóch spotkań warsztatowych, które odbyły się sierpniu i wrześniu 2020 roku. Pierwsze z nich odbyło się w Sali Plenum w budynku 90B, należącym do spółki Centrum Stocznia Gdańsk (CSG), a drugie, w świeżo odrestaurowanym budynku dawnej Dyrekcji Stoczni, należącym do spółki Stocznia Cesarska Development. Oba spotkania warsztatowe przygotował zespół NID w składzie: dr Katarzyna Piotrowska i Tomasz Błyskosz, a poprowadziła – współpracująca z NID – Xenia Modrzejewska-Mrozowska. W pracach nad nową strategią oraz ogólną koncepcją zagospodarowania dawnych terenów Stoczni Gdańskiej, które umożliwią realizację planów władz Gdańska oraz poszczególnych właścicieli postoczniowych terenów, przy jednoczesnym sprostaniu wymogom stawianym miejscom światowego dziedzictwa, wzięło udział 70 organizacji, firm i instytucji.
W odniesieniu do postulowanego wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, Tomasz Błyskosz z gdańskiego oddziału terenowego NID, przedstawił krótko wartości i znaczenia dziedzictwa kulturowego Stoczni Gdańskiej, które w znaczącym stopniu kształtują nasze postrzeganie tego miejsca, nasz stosunek do niego, jak również możliwości jego przekształceń. Zgodnie z treścią wniosku, Stocznia Gdańska – miejsce narodzin Solidarności i symbol upadku żelaznej kurtyny w Europie – to również miejsce ponad stuletniej tradycji budownictwa okrętowego (kontynuowanej do dziś), pozwalające na zrozumienie technologicznego procesu produkcji statków oraz funkcjonowania stoczni jako wielkoskalowego zakładu przemysłowego. Po roku 1945 był to największy producent pełnomorskich jednostek pływających w bloku wschodnim, który stał się tłem dla istotnych wydarzeń w historii ludzkości – powstania wolnych niezależnych związków zawodowych (Solidarność), upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej, końca zimnej wojny i zjednoczenia demokratycznej Europy – znakomicie ilustrując punkt zwrotny w historii świata. Proces przygotowania wniosku potwierdził, iż Stocznia Gdańska posiada wyjątkową powszechną (uniwersalną) wartość, jako przykład krajobrazu przemysłowego zespołu architektonicznego oraz obiektów techniki, ilustrujących znaczące etapy w historii ludzkości, bezpośrednio związane z wydarzeniami lub żywymi tradycjami, ideami, dziełami artystycznymi o wyjątkowym uniwersalnym znaczeniu.
Do udziału w pracach nad nową strategią rozwoju dawnych terenów Stoczni zostali zaproszeni; Magdalena Zakrzewska-Duda z Nadbałtyckiego Centrum Kultury, jako przedstawicielka programu „Memory of Water” oraz Roman Sebastyański, z University of the West of Scotland, jako koordynator projektu STOCZNIA OD NOWA. Podczas warsztatów przedstawił on, wypracowaną społecznie w tym projekcie, wizję i misję, jak również cele strategiczne, zawarte w dokumencie „Marzenia do Spełnienia”, w odniesieniu do aspektów dziedzictwa kulturowego Stoczni Gdańskiej, w tym przede wszystkim tradycji produkcji przemysłowej oraz społecznej i dialogicznej Solidarności.
W raporcie podsumowującym cały cykl warsztatów, opracowanym przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, wskazano roboczo komponenty, które powinny budować wizję rozwoju tego miejsca, w tym przede wszystkim w odniesieniu do jego historii i dziedzictwa kulturowego. Uczestnicy potwierdzili zasadność postulatu z listy „Marzeń do spełnienia”, opracowanej w projekcie pt. STOCZNIA OD NOWA, o potrzebie kontynuacji działań społecznych i kulturalnych, związanych z tożsamością miejsca, w tym przede wszystkim edukacją dzieci i młodzieży, w oparciu o wycieczki na teren Stoczni i prezentacje zarówno zabytkowych budynków, jak i autentycznych historii/opowieści z nimi związanych. Potwierdzono również – jako swoistą kontynuację tradycji Solidarności – że kluczem do sukcesu nowej dzielnicy Gdańska, na dawnych terenach Stoczni Gdańskiej, jest dialog w wypracowywaniu wspólnych koncepcji oraz finalnych rozwiązań i ich realizacji. W tym kontekście, zwrócono również uwagę na kwestie społeczne, w tym przede wszystkim dostępności nowej dzielnicy dla różnych grup użytkowników (bez wykluczania kogokolwiek).
Krajobrazowe dziedzictwo produkcji stoczniowej powinno być utrwalone zarówno z strukturze urbanistycznej przyszłej dzielnicy, poprzez wykorzystanie historycznej sieci dróg na tym terenie, jak również architekturę nowej zabudowy, która powinna nawiązywać dialog z istniejącymi budynkami. Bardzo ważna dla krajobrazowej ciągłości tego miejsca powinna być również obecność wielu różnych jednostek pływających (statków, łodzi, jachtów, kajaków itp.). Tradycją tego miejsca (jego niematerialnym dziedzictwem) powinno być kontynuowanie tu różnych form produkcji i przedsiębiorczości, w tym również funkcji przemysłowych, które mogą wzbogacić ten obszar, nie będąc jednocześnie hamulcem dla rozwoju funkcji mieszkalnych. Zawarty w „Marzeniach do spełnienia” postulat realizacji na tym obszarze Muzeum Przemysłu Stoczniowego został wzbogacony o koncepcję połączenia go z funkcjami parku technologicznego i strefą przedsiębiorczości. Zaproponowano jednak inną lokalizację; zamiast rejonu K2 wskazano rejon zabytkowej hali Traserni wraz z układem pochylni K3 (należące obecnie do spółki Synergia 99), na których można by prezentować całe statki, w tym przede wszystkim „Sołdka”.
Zgodnie z zapowiadaną na wstępie intencją organizatorów warsztatów, bardzo istotnym elementem dyskusji były sprawy ekologii i zrównoważonego rozwoju. Zwrócono uwagę na możliwości świadomego wykorzystania powrotu przyrody na tereny poprzemysłowe, w tym również nadwodne. Zaproponowano większe wykorzystanie ekologicznego potencjału wody, np. poprzez stworzenie pływającego parku. Realizacja licznych placów i skwerów mogłaby bardziej otworzyć tę przestrzeń, stanowiąc swoisty oddech od ciasnoty i turystycznego zgiełku zabytkowego śródmieścia. W zakresie kwestii komunikacyjnych, podobnie jak w „Marzeniach do Spełnienia”, wskazano na konieczność integracji istniejącej sieci dróg stoczniowych z układem drogowym reszty śródmieścia, jak również spięcie/zszycie Stoczni z miastem (w rejonie Aniołków) nad barierą układu drogowego torów kolejowych i Alei Zwycięstwa (poprzez wykorzystanie istniejących kładek pieszo-rowerowych oraz budowę nowych). Zdaniem uczestników warsztatów, planowaną realizację drugiej nitki ulicy Popiełuszki należy postawić pod znakiem zapytania, ze względu na spowodowanie poważnego rozdzielenia terenów postoczniowych. Tak jak w „Marzeniach do Spełnienia”, w zrównoważonej sieci dróg, zaproponowano ruch uspokojony z preferencją dla pieszych i rowerzystów oraz transportu publicznego, jak również stworzenie multimodalnego hubu transportowego, ze znacznym udziałem transportu wodnego, w postaci tramwajów i taksówek oraz wycieczkowców.
Według raportu końcowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa, uczestnicy warsztatów podjęli wspólne zobowiązanie, w formie umowy społecznej, do wprowadzenia w życie wypracowanych ustaleń w ramach strategii rozwoju i koncepcji zagospodarowania tego miejsca, w zakresie kompetencji poszczególnych podmiotów (dotyczy to między innymi ustaleń dla nowych lub aktualizowanych dokumentów strategicznych i planistycznych miasta oraz planów inwestycyjnych właścicieli). Miejmy nadzieję, że to wspólne zobowiązanie znajdzie również swoje formalne odbicie w wypracowanym Planie Zarządzania, jako istotnym załączniku do aplikacji o wpis dawnych terenów Stoczni Gdańskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.