W swoim pierwszym artykule przedstawiłem proces zmiany społecznej świadomości, dotyczącej znaczeń i wartości dziedzictwa kulturowego dawnej Stoczni Gdańskiej, który doprowadził do gruntownej zmiany dotychczasowej polityki władz publicznych w zakresie ich prawnej ochrony. Dzięki wieloletniemu zaangażowaniu artystów i aktywistów, to ważne miejsce, którego pamięć prawie w ogóle nie była chroniona w procesach jego przekształceń w nową, nadwodną dzielnicę Gdańska, otrzymał w grudniu 2018 roku status Pomnika Historii i aktualnie pretenduje do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO. Ta nowa sytuacja wymusiła szybką korektę poważnych błędów w zapisach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z 2004 roku – wstrzymując realizację wielu, przygotowanych już inwestycji. Stworzyła również potencjalne możliwości gruntownej rewizji oficjalnej, anachronicznej koncepcji przekształceń i rozwoju dawnych terenów Stoczni Gdańskiej. Ponownie, inicjatorem i liderem tych zmian, stały się lokalne, niezależne środowiska kultury i sztuki, które podjęły działania, mające na celu stworzenie pierwszej, społecznej wizji rozwoju terenów, z udziałem wszystkich zainteresowanych, w ramach projektu pt. STOCZNIA OD NOWA. Metodę naszej wspólnej pracy, jak również jej organizację i proces, przedstawiłem w swoim drugim artykule. Przez ponad półtora roku było to swoiste laboratorium publicznego dialogu, gdzie wszystkie strony zainteresowane procesem przekształceń terenów postoczniowych w Gdańsku, mogły się spotkać oraz swobodnie prezentować i omawiać różnorodne wizje przyszłości – krytycznie ustosunkowując się do tej ustalonej odgórnie i dominującej. W tym czasie udało nam się oddolnie stworzyć przestrzeń innowacji, eksperymentowania oraz odkrywania nowych możliwości i wzajemnego uczenia się, ale też miejsce refleksji i oceny dotychczasowych rozwiązań, tak aby móc elastycznie reagować na zmieniające się sytuacje oraz potrzeby obywateli i pozostałych interesariuszy procesu, by sprostać g-lokalnym wyzwaniom przyszłości (zarówno globalnym, jak i lokalnym). Do najważniejszych efektów tego projektu należy zaliczyć zebranie i zintegrowanie we wspólnych, dialogicznych działaniach, ponad 50 rozproszonych osób, grup, organizacji, firm i instytucji, zaangażowanych do tej pory oddzielnie w procesy przekształceń tych terenów, a następnie stworzenie pierwszej – w historii planowania rozwoju tego obszaru – wspólnej wizji, misji i strategii rozwoju tego szczególnego miejsca, sformułowanej i opublikowanej w dokumencie pt. „Marzenia do Spełnienia”.
Misją motywującą nasze wspólne działania było / jest:
Stworzenie atrakcyjnej dzielnicy śródmiejskiej, która w sposób twórczy i zrównoważony wykorzystuje znaczenia i wartości wielowarstwowego dziedzictwa kulturowego dawnej Stoczni, w tym przede wszystkim zaawansowanej technologicznie produkcji oraz społecznej i dialogicznej solidarności, odpowiadając jednocześnie na kulturowe wyzwania przyszłości, zwłaszcza w zakresie ekologii.
Wizja rozwoju tego terenu, sformułowana w postaci kilkunastu celów strategicznych, nadawała pierwszorzędne znaczenie kwestii swobodnego, publicznego dialogu, jako swoistej kontynuacji tradycji ruchu Solidarności, poprzez stworzenie forum spotkania i dyskusji, otwartego dla wszystkich zainteresowanych. Wiodącą rolę w tym zakresie wyznaczono środowisku kultury i sztuki, którego strategicznym zadaniem ma być tworzenie kapitału symbolicznego oraz stymulacja zrównoważonego rozwoju terenów postoczniowych. Unikalność i innowacyjność tej nowej dzielnicy Gdańska powinna być wynikiem czerpania z lokalnych tradycji i tożsamości miejsca, a nie kopiowania rozwiązań z innych miast. Kolejnym, zasadniczym celem strategicznym w zakresie ochrony i twórczego wykorzystania znaczeń i wartości dziedzictwa kulturowego, stało się stworzenie warunków do kontynuowania na tym obszarze różnych form produkcji / wytwórczości (także niematerialnej / intelektualnej) w tym również w krótkich okresach czasu. Postulowaną przez nas, solidarnościową równość w dostępie do wysokiej jakości warunków życia, należy zapewnić poprzez zrównoważenie oferty mieszkaniowej i usługowej dla ludzi o różnej zamożności, jak również zastosowanie nowoczesnych, pro-ekologicznych rozwiązań, w zakresie energetyki, gospodarki odpadami, transportu itp. Konkretnym postulatem w tej ostatniej kwestii jest nasza propozycja rezygnacji z realizacji wielkiej centralnej arterii komunikacyjnej – tzw. Nowej Wałowej – w docelowym przekroju dwie jezdnie po dwa pasy ruchu wraz z centralnie usytuowanym torowiskiem tramwajowym – na rzecz spójnego, zdecentralizowanego systemu przestrzeni publicznych, ze zrównoważonym ruchem pieszym i rowerowym, jak również ekologicznym transportem publicznym i z prywatnym transportem samochodowym.
Ten pierwszy – w historii planowania przekształceń dawnych terenów Stoczni Gdańskiej – społecznie sformułowany i opublikowany, strategiczny dokument proponujący pożądane formy i zasady harmonijnego rozwoju tego obszaru, zatytułowany „Marzenia do Spełnienia”, został przekazany wszystkim aktywnym uczestnikom projektu oraz władzom Gdańska z prośbą o uzupełniające komentarze, jak również uwagi / sugestie itp. Już na początku 2020 r. otrzymaliśmy, bardzo obiecujące, pismo od wiceprezydenta Piotra Grzelaka, w którym informował o przekazaniu naszych „Marzeń do Spełnienia” koordynatorom poszczególnych programów operacyjnych, w ramach Strategii Rozwoju Miasta Gdańsk 2030 plus, jak również o potraktowaniu naszego postulatu rezygnacji z realizacji arterii komunikacyjnej – tzw. Nowej Wałowej – w docelowym przekroju dwie jezdnie po dwa pasy ruchu wraz z centralnie usytuowanym torowiskiem tramwajowym, jako wniosku o zmianę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, który miał być rozpatrzony już w lipcu 2020 r. Niestety, pod koniec lipca wiceprezydent Grzelak poinformował, że nasz wniosek o zmianę planu, odnośnie rezygnacji z realizacji kolejnych etapów tzw. Nowej Wałowej, został oficjalnie uznany za bezzasadny.
W sierpniu tego roku, w pięknie odrestaurowanym budynku dawnej Dyrekcji Stoczni, należącym do spółki „Stocznia Cesarska”, odbyły się partycypacyjne warsztaty zorganizowane przez Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID). Ich celem było wsparcie procesu opracowania nowej strategii rozwoju wraz z ogólną, zmodyfikowaną koncepcją zagospodarowania obszaru Stoczni Gdańskiej. Oba te dokumenty staną się elementem Planu Zarządzania jako załącznika do wniosku o wpis Stoczni Gdańskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Uczestnicząc w tych warsztatach, ze zdziwieniem i ogromnym smutkiem stwierdziłem, że pracownice Urzędu Miasta i Biura Rozwoju Gdańska, przedstawiając Strategię Rozwoju Miasta Gdańsk 2030 plus, wraz z towarzyszącymi jej programami operacyjnymi, nie odniosły się niestety – w żaden sposób – do naszych pomysłów zawartych raporcie pt. „Marzenia do Spełnienia”.
Więcej szczegółów, dotyczących przebiegu i ustaleń tych bardzo ważnych warsztatów dla jakości przyszłych przekształceń dawnych terenów Stoczni Gdańskiej, przekażę w moim kolejnym artykule.
