Osoby mówiące o konieczności promowania regionu na zewnątrz mają dobre intencje, ale skrywają często okropny, wręcz upiorny sposób traktowania nas i naszej podmiotowości.
Miałem ostatnio sposobność rozmawiać z kimś zatroskanym o los kaszubszczyzny. W jego przekonaniu za dużo powstaje spektakli, produkcji telewizyjnych czy skeczy w języku kaszubskim. Tak, według niego to problem! Powinny być po polsku z kaszubskimi elementami – przekonywał. „To pozwoliłoby lepiej wypromować region w Polsce. Proszę zobaczyć, jak to zrobili Ślązacy. Tyle kabaretów mówi ze śląskimi naleciałościami, tyle piosenek. To nie jest prawdziwy śląski, tylko taki zrozumiały dla wszystkich. I tak powinniście robić z kaszubskim. Ponadto promować tańce, bo tu nie trzeba rozumieć języka”.
Dla kogoś, kto nie jest Kaszubą albo ma jedynie tożsamość deklaratywną, brzmi to jak dobry pomysł. Więcej odbiorców, możliwość otwarcia się na nowy rynek – prosta kalkulacja. Co jednak ma rozumieć przez to ojciec półrocznej córki, która już teraz jest odbiorcą kultury? Której przekazuje język kaszubski jako pierwszy? Że co, że ta kultura nie jest dla niej? Że jesteśmy małpami w czyimś cyrku? Po jaką cholerę ja mam niby trafiać do jakichś odbiorców?
Zabrzmi to jak herezja, ale tym bardziej muszę to głośno wyartykułować. Kultura nie jest po to, aby ją promować na zewnątrz, ale by kształtowała nasze wnętrze. Jej promocja na zewnątrz jest tylko skutkiem ubocznym. Jak ktoś będzie chciał mnie zobaczyć czy posłuchać, to podpiszemy umowę. Ale ja nie jestem Kaszubą dla tej osoby. Nie wychowuję dziecka na Kaszubkę „dla szerokiego grona odbiorców”. A chciałbym, żeby ona mogła pójść na spektakl czy wysłuchać serwisu informacyjnego w swoim języku. Po co jej skecze w „polskim stylizowanym na kaszubski”? Ma nabierać przekonania, że jej język ojczysty brzmi śmiesznie?
Patrząc na przywołanych Ślązaków, jestem wręcz przekonany, że lepiej dla nas być słabo wypromowanymi i robić swoje, niż dać się zapędzić w róg stereotypów. Wbrew temu, co się sądzi, wielu Ślązaków (a znam ich trochę) żałuje, że kabarety mówią o „hołdach i grubach”, wszyscy kojarzą familok Bercika, a śląskie szlagiery królują na wieczorkach tanecznych dla seniorów. Dzieje się tak dlatego, że obecnie powstaje dużo tekstów i tłumaczeń w języku śląskim. I nie są to „ślůnske wice”, ale dzieła ambitne, teksty religijne i filozoficzne, tłumaczenia klasyki literatury. Tylko co z tego, skoro ktoś przesiąknięty słowami „ćul” i „dupny” nie jest w stanie pojąć, że to się dzieje w ich kulturze na serio, a nie jest kolejnym żartem? Boże, chroń nas przed taką promocją!
Słowa o „promowaniu na zewnątrz” powodują takie okropne uczucie bycia niepotrzebnym. Mam gdzieś, że to twoje dziedzictwo. Nie ma miejsca na scenie na kulturę dla ciebie. Zabieramy ją i damy komuś innemu jej płytką, przepoczwarzoną wersję. Niestety my, Kaszubi, chętnie przyjęliśmy warunki tej umowy na przekazanie kultury. Znam artystów estradowych, którzy tak są przyzwyczajeni do grania pod turystów, że będąc zaproszeni na typowo kaszubską imprezę, również opowiadają o swoim programie, jakby mówili do ludzi z zewnątrz. Efekt jest komiczny, kaszubscy odbiorcy dowiadują się o własnym języku, jakby go nie znali, o historii, jakby to nie była historia ich dziadków, słyszą też zwykłe farmazony, jak ten o „kaszubskich nutach w służbie polskości”.
Czy konieczność zwrócenia kaszubskiej kultury nam, Kaszubom, oznacza zupełne zamknięcie się na obcych? Nic z tych rzeczy. Powinno się jednak oddzielić grubą kreską „kaszubską kulturę” i „prezentację kaszubskiej kultury innym”.