Szum medialny wokół najnowszego filmu Christophera Nolana osiągnął poziom porównywalny w ostatnich latach tylko z Barbenheimer, a przecież od premiery minął dopiero tydzień. Skąd to zamieszanie i jaki to film postaram się pokrótce zreferować.
Światowe kino dla dorosłych przeżywa pogłębiający się kryzys jakościowy. Nie licząc art house’owych, niszowych obrazów dla smakoszy nudy coraz trudniej natknąć się na dobre kino środka lub niegłupie, pomysłowe kino gatunkowe. Pieniędzy jest jak nigdy, budżety podkarmiane przez Amazony i Chińczyków rosną jak polski dług, ale jakości coraz mniej. Nieprzypadkowo co chwila wracają do kin na dłużej lub krócej arcydzieła sprzed lat, które potwierdzają prawdę smutną: kino jest coraz mniej ważne, dominują seriale. Zmienia się oczywiście widownia, generalnie jako gatunek głupiejemy, a alternatywnych form spędzania wolnego czasu jest jak nigdy. Jednak tęsknota za wielkim kinem tli się ciągle i odżywa podsycana przez gigantyczne nakłady na promocję: czasami połowa budżetu blockbusterów przeznaczona jest na przeróżne środki promocji i reklamy. „Odyseja”, najdroższy film Nolana, kosztowała 250 mln dolarów a na marketing przeznaczono, bagatela, 125 mln! Żeby osiągnąć próg rentowności film musi zarobić z biletów min. 625 mln dolarów, więc jest skazany na sukces jak „Avatary” (śmiech).
Nolan zrobił do tej pory dwa filmy wyjątkowe („Memento” oraz „Incepcję”) oraz jeden wyjątkowy inaczej, czyli „Tenet” (uśmiech). „Odyseja” nie jest filmem wyjątkowym, co najwyżej dobrym. Dla mnie, fana jego twórczości, jest filmem rozczarowującym z najbardziej rozczarowującym Odyseuszem. Dla mnie „Odyseja” Nolana jest dekonstrukcją mitu, która nie daje niczego w zamian.
Matt Damon zagrał po raz kolejny Jasona Bourne’a, w finale konkurując tylko z Johnem Wickiem. Pomijając fortel z koniem (plus dla Nolana za pomysł, ale nijak nie pojmuję jak pomieściło się w filmowym rumaku tylu żołnierzy), Damon ani przez chwilę nie przekonał mnie, że jego Odyseusz był najmądrzejszym z Greków. To nie antyczny Bond, ale współczesny zabijaka z jedną miną, w której trudno doszukać się głębi. „Mądrość” Odyseusza poznajemy już zaraz po zdobyciu Troi, gdy wybiera własną drogę do Itaki, zamiast płynąć za Agamemnonem, ale apogeum jego intelektu był wjazd całą ekipą do lasu Lajstrygonian, zamiast wysłania zwiadowców. Zaprawdę, wielki i mądry to był wódz z tego Odysa.
Przemyślenia bohatera, które uzupełniała panna Spajdermenowa, czyli Atena, były chyba skierowane do młodszego widza (w USA film ma kategorię „R”, czyli widzowie poniżej 17. roku życia mogą go oglądać w towarzystwie rodziców). Zbyt opatrzeni Zendaya i Tom Holland (Telemach) rozbijają mi jakąkolwiek wiarygodność tych postaci. Szkoda, że nie dostała szansy na stworzenie kreacji Charlize Theron (Kalipso), Robert Pattinson (Antinous) prowadzony bardzo ciężką ręką jak wiele innych postaci też nie dostał szansy na coś więcej. Godnie przeszła tę próbę Anne Hathaway (Penelopa) a najbardziej intrygujący był Elliot Page w roli Sinona (pamiętna Ariadna w „Incepcji” jeszcze jako Ellen Page przed korektą płci).
Są też plusy, choć niewiele. Najlepsza scena to kręcona na Islandii przepowiednia Tejrezjasza. Kapitalna była postać Agamemnona, szczególnie stojącego niczym Lord Vader w bramie Troi i jego warkocz ze złotą zapinką (zazdro:). „Odyseja” rozczarowała mnie nie tylko intelektualnie, ale także „obrazkowo”. Zamiast mitu dostałem ni to bajkę, ni to fantasy, ale na pewno nie mit. Zabrakło niezwykłych obrazów, świeżych pomysłów inscenizacyjnych i niespodzianek. Pod tym względem daleko „Odysei” do potęgi „Diuny” Villeneuve’a, co boli, bo nieśmiertelnik Homera, przebogaty w możliwości interpretacyjne egzemplifikowane od wieków zasługuje na wyjątkowość pod każdym względem i właśnie wyjątkowości na ekranie zabrakło mi najbardziej, bo wyjątkowość medialna to za mało.
Specjaliści od marketingu zasłużyli na jakiegoś Oscara – może tak jak doczekaliśmy się statuetki za casting, pojawi się dla pr-owców. Starannie sączone przecieki z planu budowały atmosferę niezwykłości. Rozbuchano dyskusję nt. koloru skóry Heleny Trojańskiej, a na ekranie ta najpiękniejsza kobieta ówczesnego świata była może wszystkiego przez minutę. Trudno było uwierzyć, że to z jej powodów wybuchła wojna, ale poprawność polityczna osiągnęła poziom absurdu, bo jeszcze na dokładkę była sugestia o przemocowości Menelaosa. To nie mój Homer, nie mój mit, to nie mój film, ale z jednego powodu się cieszę.
Film wywołał żywiołowe reakcje widzów. Jeden z autorytetów napisał: „Jakim trzeba być człowiekiem, żeby po obejrzeniu arcydzieła filmowego „Odyseja” Nolana, stwierdzać z przekąsem, że to słabe, czy niezgodne z Homerem, czy ze współczesnymi tendencjami kina artystycznego, a może z szybkim montażem ujęć we wszechwładnych reklamach. (…) Współczuję im”. To piękne, że kogoś tak bierze reakcja innych i że można takie bzdurki pisać po obejrzeniu filmu! (śmiech)