O pochowanych na wyspie San Michele w Wenecji.
Cimitero di San Michele to cmentarz powstały na początku XIX w. w wyniku edyktu Napoleona, więc nie ma na nim wielu słynnych Wenecjan, choć i tak niejeden z nich nadal jest poszukiwany. Szczątki Marco Polo, niegdyś pochowanego w podziemiach kościoła San Lorenzo, mimo wieloletnich poszukiwań do dzisiaj nie zostały odnalezione. Antonio Vivaldi umarł w biedzie w Wiedniu, pochowano go w prostym, nieoznakowanym grobie na cmentarzu ubogich, który później zlikwidowano. Podobny los spotkał Carlo Goldoniego: bieda, śmierć na obczyźnie (Paryż), masowy grób na cmentarzu, którego już nie ma. Od 1797 r., czyli upadku republiki, Wenecja szybko traciła na znaczeniu, tak więc i znaczących Wenecjan nie przybywało. Na najważniejszym cmentarzu Serenissimy trudno znaleźć słynnych Wenecjan, co nie znaczy, że nie ma person z różnych dziedzin. Oto moja lista wielkich, dla których Wenecja stała się miejscem ostatniego schronienia i których groby można znaleźć na Cimitero di San Michele, a przy okazji poznać lub przypomnieć sobie kilka ciekawych szczegółów.
Zobacz także: Cmentarz wojskowy w Niagara on the Lake
Monety u Strawińskiego
Igora Strawińskiego (1882-1971) nie trzeba bliżej przedstawiać, jego grób jest najmocniej rekomendowany przez cmentarz, jako jedyny na mojej liście ma osobny drogowskaz i kod QR. Zmarł w Nowym Jorku, ale jego życzeniem było spocząć na San Michele. Jego płytę nagrobną wypełniają monety i kwiaty.
Pointy dla Diagilewa
Strawińskiego i następnego na mojej liście Siergieja Diagilewa (1872-1929) łączy postać Coco Chanel. Wspierała finansowo obu, z pierwszym miała nawet romans, z drugim tylko współpracowała (m.in. projektowała kostiumy do baletów), ale nie romansowała z powodów ogólnie znanych. Potrafiła wydać bajońską sumę 300 tys. franków (równowartość luksusowej willi w Paryżu) na wznowienie w 1920 r. „Święta wiosny”. Diagilew zmarł w biedzie, Coco Chanel opłaciła koszty pochówku na San Michele, gdzie słynny choreograf spoczywa blisko swego przyjaciela, wielkiego kompozytora, którego życzeniem było być pochowanym obok Diagilewa.
Wódka dla Brodskiego
Trzecim Rosjaninem jest Iosif Brodski (1940-96), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1987). Wyjątkowo bliski nam Rosjanin, wcześnie nauczył się j. polskiego i tłumaczył m.in. Herberta, Gałczyńskiego i Miłosza, był także członkiem redakcji „Zeszytów Literackich”. Na etykiecie butelki nad zdjęciem poety napis когда вышел из комнаты, nawiązujący do jego słynnego wiersza „Nie wychodź dziś z pokoju” (tłumaczenie tutaj), który zyskał niezwykłą popularność w 2020 r. w czasie pandemii.
Zobacz także: Cmentarze: Skogskyrkogården
Brodski nie był alkoholikiem, wódka w kulturze rosyjskiej ma szersze znaczenie. Jednak poeta nie był wolny od nałogów: palił papierosy. A właściwie je pochłaniał, bez filtra, odpalał jednego od drugiego. Lekceważył ostrzeżenia lekarzy i palił do końca – w imię wolności. Powiedział podobno: „Jeśli rano po przebudzeniu nie możesz wypić kawy i zapalić papierosa, to po co w ogóle się budzić?”. Zmarł nagle, na atak serca, pewnie z papierosem w dłoni… I jeszcze wiersz „17 spotkań z zimą” – Brodski kochał Wenecję zimą, spędził tam kolejne 17 przełomów grudnia i stycznia.
Długopisy u Pounda
zobacz także: Wilno: Cmentarz Na Rossie z mauzoleum Matki i Serca Syna
Niedaleko Brodskiego spoczywa Ezra Pound (1885-1972), którego noblista nie mógł poznać, ale spotkał się z Olgą Rudge (1885-1986), która towarzyszyła poecie o wielkim dorobku i równie kompromitujących poglądach przez ponad 50 lat. Rudge była dla amerykańskiego imaginisty nie tylko muzą, partnerką i kochanką, ale także opiekunką. Mimo, że musiała przeorganizować swoje życie, potrafiła prowadzić swoją karierę skrzypaczki i przyczynić się do renesansu popularności Vivaldiego w XX w. Leży obok ojca swej córki.
Szalik i niebieska róża (Inter Mediolan) dla Helenio Herrery
Zobacz także: Lapidarium Cmentarz 11 Wsi, Cyganek
I na koniec Il Mago, czyli czarodziej futbolu, jak o nim mawiano za życia. Helenio Herrera (1910-97), argentyński piłkarz, ale przede wszystkim wybitny trener, jeden z twórców catenaccio – włoskiego stylu gry. Największe sukcesy odnosił z Interem Mediolan, którego doprowadził do dwóch zwycięstw w Lidze Mistrzów (d. PEMK) i klubowych mistrzostwach świata (wówczas dwumeczu z mistrzem Copa Libertadores, południowoamerykańskim odpowiednikiem europejskiej LM). Z HH związany jest też drobiazg polski: w 1970 r. Górnik Zabrze w półfinale Pucharu Zdobywców Europy pokonał AS Roma prowadzoną przez HH. Okoliczności były niesamowite, o awansie po trzech meczach (nie było jeszcze rozstrzygnięć po serii rzutów karnych) decydowało losowanie. „Sprawiedliwości stało się zadość” – komentował Jan Ciszewski (szczegóły warto zobaczyć tutaj).
Trzech Rosjan, dwoje Amerykanów i jeden Argentyńczyk na mojej liście person Cimitero di San Michele. Internety wymieniają jeszcze m.in. Christian Doppler czy Luigi Nono, ale to już nie moja opowieść…
Zobacz także: [foto] Chasydzi na krakowskim Kazimierzu
Zobacz także artykuły zmarłego w tym roku Jerzego Łukaszewskiego w Gazecie Świętojańskiej: