Co łączy Gutenberga z Sopotem i Pelplinem?

Gutenberg i lusterka

Ścieżki biznesu i kultury niejednokrotnie się przecinają, choć wielu osobom się zdaje, że to odrębne dziedziny życia. Tymczasem już krótki rzut oka na historię książki drukowanej pokazuje, że jest inaczej.

Urodzony w Moguncji Johannes Gutenberg bacznie przyglądał się światu i potrafił znakomicie wykorzystać swoje spostrzeżenia. Jego pierwszym znaczącym przedsięwzięciem była produkcja lusterek dla pielgrzymów. Okazało się bowiem, że ten z pozoru niewiele znaczący drobiazg jest niezbędnym elementem wyposażenia pątników przybywających do katedry w Akwizgranie. Kiedy na szczycie katedralnej wieży pokazywano relikwie, wystarczyło podnieść dłoń z lusterkiem, tak jak się puszcza świetliste zajączki, by uchwycić w odbiciu wszelkie łaski płynące ze świętych szczątków.

Zaraz, zaraz, policzmy: trzydzieści tysięcy pielgrzymów, niech każdy z nich kupi lusterko, choćby za pół złotego reńskiego… Zyski z planowanej inwestycji, związanej z seryjną już produkcją lusterek, zapowiadały się oszałamiająco, lecz epidemia dżumy zniweczyła te rachuby – najbliższą pielgrzymkę odwołano, a ściśle, odroczono jej termin do czasu, gdy podróże znów staną się bezpieczne.

Gutenberg zwrócił się więc ku innym swoim pomysłom. Nie wiadomo, czy słyszał o chińskiej technice druku przy użyciu ruchomych czcionek, czy też sam na to wpadł, obserwując proces powstawania drzeworytów lub miedziorytów. Tak czy owak, zamówił prasę, formy do odlewania czcionek i sporą ilość ołowiu. Na rynek trafiły pierwsze egzemplarze Księgi Sybilli, kolejne wydania podręcznika gramatyki Ars minor Donata, kalendarze, między innymi Kalendarz turecki (Turcy właśnie zajęli Konstantynopol) i Kalendarz lekarski, w którym można było znaleźć porady medyczno-astrologiczne (wszak stan naszego zdrowia zależy od układu planet), a wreszcie Biblia, zwana 42-wierszową. To arcydzieło sztuki drukarskiej osiąga dzisiaj niebotyczne ceny (kogo stać na książkę za 12 tysięcy euro?), a jeden z takich skarbów znajduje się w Pelplinie.

Faksymile Biblii Gutenberga from Culture.pl on Vimeo.

Pelpliński egzemplarz Biblii Gutenberga – opowiada Tadeusz Serocki from Culture.pl on Vimeo.

Kilkadziesiąt lat później, 31 października 1517 roku, na drzwiach kościoła w Wittenberdze pojawiło się 95 tez Marcina Lutra. Reformacja przyczyniła się do rozwoju drukarstwa, ponieważ zrodziła potrzebę czytania Biblii już nie po łacinie, ale w języku narodowym.

W 1632 roku spod prasy w drukarni Andreasa Hünefelda wyszła Biblia Święta: to jest Księgi Starego y Nowego Przymierza z żydowskiego y greckiego języka na polski pilnie y wiernie przetłumaczone, zwana Biblią gdańską.

Warto: Haslo „Biblia gdańska” na Gedanopedii

Oczywiście nie tylko Pismo Święte było przedmiotem zainteresowania przemyślnych drukarzy. Książki towarzyszą nam od z górą pięciuset lat – i niezależnie od mrocznych a złowrogich przepowiedni głoszących ich rychłą śmierć, zapewne z nami pozostaną. Są częścią świata, w którym żyjemy, częścią kultury, w której biernie lub czynnie uczestniczymy. Jasne, funkcjonalny analfabetyzm dotyczy coraz większej liczby osób (również tych poddawanych oddziaływaniom edukacyjnym), a mizerny poziom czytelnictwa wyróżnia nas negatywnie pośród innych państw europejskich. Ale warto też przyjrzeć się tym zestawieniom, które pokazują, ile tytułów wydaje się każdego roku, ile jest oficyn wydawniczych, księgarń, bibliotek, klubów czytelniczych, festiwali literackich albo z literaturą powiązanych.

Tydzień przed Literackim Sopotem otwarła swe podwoje księgarnia Smak Słowa. Jasne, przestronne, nowoczesne i – nomen omen – ze smakiem urządzone wnętrze mocno jeszcze kontrastuje z tą dość zaniedbaną częścią Monte Cassino (przestrzenie miejskie oddzielone granicą rzeki lub torów kolejowych mogłyby być treścią odrębnej rozprawy – te wszystkie zarzecza i zatorza…). Ciekawe, czy będą do niej zaglądać tak licznie przybywający do Sopotu pielgrzymi – i czy zamiast pamiątek znad morza kupią coś, co zostanie z nimi dłużej.

Wielkie otwarcie księgarni „Smak slowa”

Foto za Facebookiem Smaku slowa

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here