„Kto zabił w Konitzville, czyli miasto jako ciało zbiorowej nieświadomości” w reżyserii Ewy Ignaczak w Teatrze Gdynia Główna.
To, co stanowi kanwę tego spektaklu, wydarzyło się naprawdę. Makabryczne morderstwo osiemnastoletniego gimnazjalisty Ernesta Winklera wstrząsnęło nie tylko całym Konitz, jak wówczas nazywano Chojnice, ale Cesarstwem Niemieckim, w którego granicach leżało, a nawet odbiło się głośnym echem na świecie. Do 11 marca 1900 r., dnia, kiedy popełniona została zbrodnia, w tej niewielkiej miejscowości Polacy, Niemcy i Żydzi tworzyli dość zgodną społeczność, w której nie dochodziło do większych zatargów na tle narodowym czy religijnym. Jednak odnalezienie rozczłonkowanego ciała, a przede wszystkim poszukiwanie winnego tego bestialskiego czynu, spowodowało zniszczenie wspólnoty społecznej przez wzajemne oskarżenia, lęki, wrogość. Do głosu doszły ukrywane wcześniej animozje, a najgłośniej brzmiały oskarżenia skierowane przeciwko Żydom. Niewyjaśniony mord został wykreowany na morderstwo rytualne, a do Konitz zaczęli zjeżdżać antyżydowscy agitatorzy, co zakończyło się zamieszkami i spaleniem synagogi. Niepokoje społeczne dotknęły nie tylko Chojnice, ale wiele sąsiednich miejscowości, niszcząc spokój i poczucie bezpieczeństwa mieszkańców. Winni zabójstwa Ernesta Winklera nigdy nie zostali odnalezieni i osądzeni, tak jak uniknęli odpowiedzialności ci, którzy rozpętali nienawistną kampanię.
„Kto zabił Konitzville” nie jest typowym spektaklem kryminalnym, szukającym odpowiedzi na pytanie: Kto zabił? Choć rozpoczyna się od pojawienia na scenie Ernesta Winklera zapowiadającego poszukiwania swojego mordercy, to ostatecznie celem staje się badanie społeczeństwa i zmian, które dokonały się w tkance społecznej na skutek zaistniałej sytuacji. We fragmentarycznych obrazach poznajemy kolejne etapy historii morderstwa od odnalezienia pierwszych fragmentów ciała (interesująca scena zabawy „saneczkarzy”), przez śledztwo, kolejne oskarżenia, obronę, stającą się atakiem wydobywającym na światło dzienne wszystkie ukrywane do tej pory pretensje i obawy, które ostatecznie sprawią, że miasto przestaje istnieć w dotychczasowej formie. Ciekawą ilustracją tego rozpadu Konitz stanowi wizualizacja (wykonana przez Marzenę Chojnowską) prezentująca fotografię placu przed dworcem. Na początku zapełnia się ona postaciami – wizerunkami mieszkańców tworzących zwartą grupę wypełniającą całą wolną przestrzeń przed budynkiem, zaś na koniec ze zdjęcia znikają kolejne osoby, a przedstawione miejsce pozostaje puste i jakby martwe. Ciekawostką jest to, że fotografie wykorzystane do stworzenia tego zbiorowego portretu są autentyczne i przedstawiają mieszkańców Chojnic.
Jak zwykle Teatr Gdynia Główna mobilizuje wyobraźnię widza ograniczając scenografię do zaledwie kilku rekwizytów – walizki, drewnianej ławki, deskorolek, szalika. W tej prawie pustej przestrzeni trzech aktorów: Bartłomiej Deklewa, Piotr Rogalski i Piotr Ujejski tworzą całą galerię postaci – mieszkańców Konitz. Zmieniają się, wymieniają rolami, starają nadać swym postaciom charakterystyczny rys, aby jak najpełniej oddać obraz indywidualnych bohaterów tworzących jednocześnie zbiorowy portret społeczeństwa doświadczonego dramatyczną sytuacją, z którą musieli się zmierzyć.
Spektakl „Kto zabił w Konitzville” porusza interesujący i ważny temat mechanizmów społecznych, które uruchamiają się w chwilach trudnych, w momentach zagrożenia i wydobywają to, co choć starannie ukrywane, jednak istnieje w zbiorowej podświadomości. Może warto zastanowić się przy okazji tego spektaklu, jakie lęki, uprzedzenia, przesądy drzemią w nas i czego potrzeba, żeby pozwolić im przejąć nad nami kontrolę.
Kto zabił w Konitzville, czyli miasto jako ciało zbiorowej nieświadomości. Spektakl inspirowany powieścią „Konitzville” Artura Grysiaka i Rafała Matusza. Scenariusz i reżyseria: Ewa Ignaczak. Oprawa muzyczna, wizualizacje, światła: Marzena Chojnowska. Wystąpili: Bartłomiej Deklewa, Piotr Rogalski, Piotr Ujejski.
Teatr Gdynia Główna, 7 grudnia 2025, czas trwania: 60 minut (bez przerwy). Premiera: 29 listopada Chojnice, 5 grudnia Gdynia.
