Europejskie Forum Nowych Idei to międzynarodowa konferencja, która odbyła się w Sopocie w dniach 15-17 października. W wydarzeniu uczestniczyło prawie 2 000 osób, odbyło się ponad 100 paneli i debat. Była to okazja do twórczego spotkania idei ze światem biznesu, nauki, kultury, polityki i organizacji społecznych.
Uczestnicy zadawali sobie pytania o przyszłość Polski i Europy w zmieniającym się świecie. Jak połączyć zieloną transformację z konkurencyjnością Europy? Jakie są największe wyzwania polskiej energetyki? Jak bronić praworządności w erze kryzysu demokracji? Jak ma wyglądać relacja Unii Europejskiej z Chinami i jak tworzyć media w dobie rozwoju sztucznej inteligencji? Jak budować przyszłość zachodniej cywilizacji, gdy młodych jest coraz mniej? XIV edycja EFNI koncentrowała się na tematach: bezpieczeństwa i obronności, cyfrowej transformacji, zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności gospodarki.
Debata: klimat czy gospodarka?
Paulina Hennig-Kloska, minister klimatu i środowiska powiedziała, że ten dylemat jest z nami nieustannie. Konkurencyjność gospodarki jest dla rządu priorytetem, ale transformacja energetyczna ma przenieść polską gospodarkę w XXI wiek. Już raz to zrobiliśmy: zmieniliśmy gospodarkę centralnie planowaną na rynkową.
Sławomir Dudek z SGH stwierdził, że świat staje się coraz bardziej populistyczny i trzeba tłumaczyć społeczeństwom, że transformacja to nie tylko koszt, ale też częściowo inwestycja, która się zwróci (np. ocieplanie budynków).
Dariusz Joński z Parlamentu Europejskiego powiedział, że ważny jest balans pomiędzy zieloną energią a gospodarką, bo to są miejsca pracy (np. w branży motoryzacyjnej). Do tego dochodzą cła nałożone przez USA i wydatki na zbrojenia. Padło stwierdzenie, że czasowo powinniśmy zejść z celów klimatycznych, bo europejska gospodarka może zostać zastąpiona przez chińską lub indyjską.
Sandra Partie z Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego stwierdziła, że nie mamy wyboru między klimatem a gospodarką, powinniśmy zadbać o jedno i drugie, a nacisk położyć na edukowanie społeczeństwa jak zużywać mniej energii, oszczędzać zasoby naturalne i chronić środowisko.
Paneliści zgodni byli co do tego, że Europa stoi na zakręcie, z którego powinna wyjść wzmocniona.
Debata: zmierz Zachodu w globalnym świecie?
W czasie tworzenia się nowego wielobiegunowego ładu pytanie o przyszłość świata zachodniego nabiera szczególnej wagi. Małgorzata Bonikowska, prezes Centrum Stosunków Międzynarodowych stwierdziła, że to, co obserwujemy, to zderzenie zachodnich wartości (prawa człowieka, rządy prawa, demokracja) i autorytarnych narracji. Odpowiedzią Europy zamiast narzekania na sytuację, w której inne części świata chcą też być bogate i ważne, powinno być działanie, odwaga i innowacje.
Według prof. Bogdana Góralczyka z Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego, stary porządek globalny się kończy, a nowy ład jeszcze nie jest gotowy. Żyjemy w erze pomiędzy nimi. Europa jest podzielona, ze spadającą liczbą ludności (w ubiegłym roku w Nigerii urodziło się więcej dzieci niż w całej Unii Europejskiej). To, co obserwujemy, to przesuwanie globalnej władzy z Europy do Azji.
Szczególnie interesująca na pytanie o zmierz Zachodu była odpowiedź prof. Marcina Piątkowskiego z Akademii Leona Koźmińskiego. Stwierdził, że rzeczywiście udział nie-zachodniego świata w globalnym PKB jest większy niż zachodniego i rośnie, ale nie-zachodni świat rozwija się, ponieważ zaadaptował system społeczno-gospodarczy, który stworzył świat zachodni. Jakie widzi rozwiązanie, aby pozostał w grze? 3xI: Integracja, Inwestycje, Innowacje.
Debata: dziennikarstwo w czasach globalnych zmian
Podczas rozmów o przyszłości nie mogło zabraknąć spotkania o mediach. Przedstawiciele dziennikarzy zwrócili uwagę, że dziennikarstwo jakie znamy w świecie zachodnim nie działa poza demokracją, że możemy stracić wolność słowa. W pracy bardziej czują się jak na linii frontu (we are not at work, we are at the frontline). Współcześni dziennikarze znaczących mediów, jeżeli chcą być usłyszani i ich przesłanie ma dotrzeć do młodych ludzi kształtujących przyszłość, powinni też być obecni w mediach społecznościowych czyli tam, skąd wiedzę o świecie czerpie nowe pokolenie.
Do tego dochodzi wyzwanie budowania wiarygodności mediów w dobie rozwoju sztucznej inteligencji, algorytmów, technologii deepfake i możliwości manipulacji z tym związanych.
Ze strony publiczności padło przypomnienie o Europejskim Akcie o Wolności Mediów, dzięki któremu dziennikarze i ich źródła informacji będą mogli uzyskać lepszą ochronę, a media zabezpieczenie przed wpływami ośrodków władzy. Polska na razie nie wdrożyła przepisów tego Aktu.
Debata: miasta i regiony jutra-rola samorządów w trudnych czasach
Czy centralizacja powinna być odpowiedzią na niebezpieczne czasy? W tym centralizacja budżetowa, finansowa? Samorządy rozumieją potrzebę wydatków na obronność. Magdalena Czarzyńska-Jachim, prezydent Sopotu stwierdziła, że trzeba jednak znaleźć złoty środek. Pandemia i przyjęcie uchodźców z Ukrainy (bez jednego obozu) pokazały, że to społeczności lokalne poradziły sobie najpierw i zrobiły to dobrze. Wzmacniajmy więzi społeczne, ludzką solidarność. Bo to ona buduje odporność społeczną na możliwe turbulencje klimatyczne i geopolityczne.
Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska powiedziała, że w samorządach rzadko wygrywają populiści, bo samorządowcy są na bieżąco weryfikowani. Podkreśliła też jak ważna jest dla społeczeństwa dobra współpraca samorządu i organów państwowych.
Państwo na poziomie centralnym powinno odpowiadać za ramy prawne funkcjonowania społeczeństwa i bezpieczeństwo. Wiele zmian dokonuje się dzięki lokalnym aktywistom, pasjonatom i społecznikom. Decentralizacja tak, ale nie za wszelką cenę. Pokazały to np. katastrofy klimatyczne (powódź).
Europejskie Forum Nowych Idei jest organizowane od 2011 roku przez Konfederację Lewiatan przy współudziale BusinessEurope oraz miasta Sopot.
Bożena Prątnicka-Olszewska