Stan zdrowia psychicznego młodych Polek i Polaków stale się pogarsza. Największy regres to w głównej mierze skutki ery pandemicznych lockdownów.
Opublikowany niedawno raport fundacji Unaweza[1] wskazuje, że 28% uczniów (rozpiętość wiekowa w badaniu 9-21) nie ma chęci do życia, blisko 40% myślało o próbie samobójczej, a 8,8% ją podjęło. W przeciągu dwóch lat liczba prób targnięcia się na swoje życie, wśród osób do 18 roku życia, wzrosła o 141%. Na dodatek aż 16% przebadanych deklaruje, że okalecza swoje ciało.
Niedofinansowana ochrona zdrowia, presja rówieśnicza i relacje z rodziną to niewątpliwie istotne determinanty stanu zdrowia psychicznego najmłodszych. Fakt, że jeden psychiatra dziecięcy przypada na 20 tysięcy małoletnich w naszym kraju, dobitnie obrazuje zapaść psychiatrii dziecięcej, która ma zresztą charakter permanentny. Skala problemu koreluje z wynikami dotyczącymi relacji rówieśniczych. Jeden na dziesięciu uczniów deklaruje, że doświadcza przemocy rówieśniczej, a co trzeci uczeń hejtuje innych. Przekłada się to na 41,9% ankietowanych, doświadczających hejtu ze strony rówieśników ze swojej klasy. 10% uważa, że nie zna ani jednej w pełni akceptującej go osoby. Z kolei relacje z rodzicami wypadają w raporcie jedynie nieznacznie lepiej. Blisko połowa młodych, w trudnych momentach nie szuka wśród nich wsparcia, a co 10 czuje się zaniedbany przez rodziców. 4,5% doświadcza przemocy domowej.
Socialmedia lubią to
Co istotne, niedoceniona pozostaje nadal rola internetowych platform społecznościowych, kreujących przed nastolatkami fałszywy obraz rzeczywistości, wywierający na nich samonapędzającą się presję, dotyczącą wyglądu zewnętrznego. Potwierdza to badanie Królewskiego Stowarzyszenia na rzecz Zdrowia Publicznego[2], które dowiodło, że 70% młodych w wieku 16 – 24 pod wpływem popularnej platformy Instagram czuło się gorzej ze swoim ciałem (34,1% uczniów używa filtrów do obróbki zdjęć – Unaweza). Badacze udowodnili, że negatywny wpływ na samopoczucie miały wszystkie najpopularniejsze media społecznościowe, z wyjątkiem YouTube’a. Jako główną przyczynę negatywnych skutków korzystania z popularnych aplikacji należy jednoznacznie wskazać ich model biznesowy, oparty na algorytmach mających za zadanie silnie uzależniać swoich użytkowników od korzystania z nich. Potwierdzają to wyniki raportu Unawezy – 81,6% nastolatków miało konto w mediach społecznościowych jeszcze przed ukończeniem 13 roku życia, przez co 22,7% już uzależniła się od nowych technologii, a co trzeci odczuwa efekt FOMO – lęk przed odłączeniem od sieci.
Ochrona zdrowia w stanie krytycznym
Przeciążona i niedofinansowana ochrona zdrowia nie była kompletnie przygotowana na kaskadowy wzrost problemów związanych ze zdrowiem psychicznym. Efekty odczuwamy boleśnie. Czas oczekiwania na wizytę u psychologa w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia wynosi średnio 97 dni. Najdłuższy utrzymuje się w województwie pomorskim i wynosi aż 152 dni (stan na 30.05). Z kolei wizyta prywatna waha się od 120 do 350 złotych za wstępną konsultację. Wizyta u psychiatry dziecięcego kosztuje nawet 550 złotych. To wydatek, na który bez pomocy rodziców przeważająca większość nastolatków nie może sobie pozwolić, a niekiedy przewyższa on również ich możliwości finansowe. Terapia składająca się z 4 wizyty miesięcznie to wydatek od 480 do nawet 1400 złotych. Wiele rodzin po prostu nie jest w stanie zagwarantować go swojemu dziecku. Brak wykwalifikowanych kadr oraz środków finansowych odbija się także na szpitalnej opiece psychiatrycznej. Uwydatnia to historia z naszego regionu, albowiem w 2019 roku na światło dzienne wyszły przypadki molestowania seksualnego małoletnich pacjentów znanego szpitala psychiatrycznego na gdańskim Srebrzysku. Przyczyna? Młodzi pacjenci, z powodu braku miejsc na oddziale dla nich przeznaczonym, zaczęli być przyjmowani na oddział dla dorosłych.
Stan agonalny
Agonia, w której znajduje się dziecięca opieka psychiatryczna i psychologiczna to stan, za który płacimy w walucie codziennych, osobistych tragedii rodzinnych. Zwiększenie państwowych środków przeznaczanych na opiekę zdrowotną powinno stać się celem obecnego i kolejnych rządów. Udział wydatków na nią w PKB pokrywa się z jej jakością w Unii Europejskiej, gdzie przodują Niemcy i Norwedzy, a dołują Rumuni i Bułgarzy. Unijna średnia wydatków to blisko 10% PKB, my wydzielamy jedynie 6,5% i plasujemy się w końcówce stawki, wyprzedając pod tym względem jedynie 6 państw UE. Niewątpliwie również przeznaczenie tych środków w sposób przemyślany może przynieść wymierne korzyści. Skrócenie kolejek, zwiększenie liczby specjalistów i łóżek wydaje się oczywistym remedium. Rozmawiając o potrzebie reanimacji ochrony zdrowia w tej, jak i każdej innej dziedzinie, nie powinniśmy zapominać jednak o profilaktyce i specyfice przyczyn leżących u podstaw tego stanu.
[1] https://www.unaweza.org/aktualnosci/mlode-glowy-raport-z-badania/
[2] https://www.rsph.org.uk/our-work/campaigns/status-of-mind.html
