Gdyńskie, arcygdyńskie: Hej, kolęda kolęda i… pastorałka 1/4

Kolędy i pastorałki mają w naszej tradycji swoje własne miejsce. Rzadko jednak rozróżnia się je dzisiaj, a szkoda, bo podział jest bardzo istotny. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że jeszcze w średniowieczu Kościół… zwalczał pastorałki! Dlaczego? Z prostego powodu: ich autorami i wykonawcami byli przeważnie tzw. waganci zabawiający publikę na jarmarkach. Jako ludzie niezbyt biegli w teologii, a nawet nie bardzo znający przekaz Biblijny, widzieli Boże Narodzenie „po swojemu” i umieszczali w piosenkach treści niekoniecznie zgodne z nauczaniem Kościoła, jak np. upijanie pasterzy przez Jezusa, bijatyki między zebranymi przy stajence itd. Dopiero franciszkanie „opanowali” sprawę i nakreślili wyraźny podział nazywając treści zgodne z nauczaniem kolędami, a te trochę „luźniejsze” pastorałkami, czyli piosenkami pasterskimi.
Stąd nawet w zbiorkach XIX- i XX-wiecznych teksty takie jak:

Pasterz wstawszy bardzo rano
Wyszedł z budy, wlazł na siano
Boć go czczyca zdejmowała …
A to tylko najłagodniejszy przykład.

Kolęd i pastorałek powstały tysiące, bo pisano je czasem jako odpowiedź na bieżące zapotrzebowanie społeczne, a nawet polityczne. Dwa lata temu w gronie wykonawców gdyńskiego kabaretu literackiego „Piwnica na Piętrze” rozmowa zeszła właśnie na ten gatunek pieśni. Powstał pomysł, by stworzyć płytę z kolędami i pastorałkami nawiązującymi treścią do Gdyni. Wydawało się to ciekawą i oryginalną promocją miasta. Napisałem 19 tekstów, za muzykę wzięli się tacy ludzie jak filar gdyńskiego jazzu Maciej Łyszkiewicz, warszawski muzyk filharmoniczny Adam Dąbrowski, a zgłosiło się do współpracy jeszcze kilku. Nagrano kilka na próbę i zaczęły się rozmowy z miastem, niestety niepomyślne. Gdyński Wydział Kultury nie był zainteresowany taką promocją, a nam się wydawało, że np. wręczając oficjalnym gościom taką płytę, zrobimy im niespodziankę, ponieważ Gdynia byłaby jedynym w Polsce miastem mającym własne kolędy i pastorałki. Zostały nam próbki, jak ta kolęda w wykonaniu Izabeli Pawletko z Teatru Muzycznego:

Dziś się do nas zbliża Bóg,
gwiazda się nad morzem wznosi.
Na szlak naszych ludzkich dróg
dobre wieści nam przynosi.

Dziś się rodzi pośród nas,
to co przed stworzeniem było.
Niczym przestrzeń jest i czas,
wszystkim zaś bezkresna miłość.

Nocy tej zniewala czar
wytęsknionych pełen treści.
Każdy dziś odbierze dar,
ile tylko serce zmieści.

Wejdź więc, Jezu, w nasze drzwi,
niech nasz dom twe zmieni słowo.
Ty się rodzisz, z tobą my
narodzimy się na nowo.